ΜΙΑ ΘΕΣΗ ΣΤΗ ΠΡΩΤΗ ΣΕΙΡΑ

Είναι δύσκολο να εμπιστευτείς κάτι που δεν μπορείς να δεις.  Ακόμη και μετά από επτά σοβαρές εγχειρήσεις, μερικές φορές έχω δυσκολία να εμπιστευτώ την γιατρειά μου.  Το 1981, ανέπτυξα περιτονίτιδα και σήψη όταν τα ράμματα που κρατούσαν το έντερο μου υποχώρησαν μετά από μια επί έξη ώρες χειρουργική επέμβαση στην περιοχή της κοιλιάς.  Μέχρι τη στιγμή που έγινε η σωστή διάγνωση, είχα αρρωστήσει σοβαρά.  Με γύρισαν βιαστικά πίσω στο χειρουργείο, όπου μια επί πλέον χειρουργική επέμβαση προφανώς έσωσε τη ζωή μου.  Θυμάμαι να με σπρώχνουν κατά μήκος ενός διαδρόμου με μεγάλη ταχύτητα, τα φώτα από πάνω μου να είναι αναμμένα, τον χειρουργό μου, ο οποίος ήταν και φίλος μου, να τρέχει μέσα στον διάδρομο που βρισκόμουν.  Με την ιατρική κουλτούρα να είναι αυτή που είναι, μου μιλούσε για την περίπτωση μου σαν να ήμασταν δύο γιατροί που τρώγαμε μέσα στην τραπεζαρία των γιατρών, και μιλούσαμε για έναν κοινό μας ασθενή.  «Ξέρεις», είπε άνετα, «λόγω της μόλυνσης θα πρέπει να κλείσουμε την πρωταρχική δίοδο». Γεμάτη με φάρμακα και πολύ άρρωστη, θυμάμαι ότι σκέφτηκα, «Πρωταρχική δίοδο. Ήξερα τι σημαίνει αυτό». Μετά, τα γεγονότα επιταχύνθηκαν και έχασα την επαφή με όλα.

                        

     Αρκετές ώρες αργότερα, ξύπνησα στην αίθουσα ανάνηψης ζαλισμένη συνειδητοποιώντας ότι είχα επιβιώσει για άλλη μια φορά.  Μη έχοντας τελείως τις αισθήσεις μου, διερεύνησα την κοιλιά μου με τα δάκτυλα μου. Υπήρχε ένας μεγάλος μαλακός επίδεσμος ακριβώς όπως και πριν.  Ανακουφισμένη από το οικείο, κοιμήθηκα.

     Την επομένη ημέρα η νοσοκόμο ήρθε να αλλάξει τις γάζες.  Μιλώντας άνετα, τράβηξε τους επιδέσμους και εγώ κοίταξα περιμένοντας να δω την συνηθισμένη δεκα-τεσσάρων ιντσών μήκους τομή με την προσεγμένη σειρά των εκατό ή περισσότερων βελονιών.  Αντ’ αυτού, υπήρχε μια μεγάλη ανοικτή πληγή, πιο ανοικτή από όσες είχα δει ποτέ ενώ βοηθούσα μέσα στο χειρουργείο.  Θυμήθηκα τα λόγια του χειρουργού μου απότομα – πρωταρχική δίοδο – και σήμερα ήξερα τι σήμαινε αυτό.  Στην παρουσία της μόλυνσης δεν θα υπήρχαν ράμματα. Το περιτόναιο και η περιτονία θα έκλειναν και μετά η πληγή θα έμενε ανοικτή να γιατρευτεί μόνη της.

     Βαθιά σοκαρισμένη, κοίταξα κάτω, την κατεστραμμένη μου κοιλιά.  Χωρίς αμφιβολία επρόκειτο για μια μοιραία πληγή.  Θυμάμαι ότι σκέφτηκα, «Δεν υπάρχει τρόπος να γίνει καλά αυτό το πράγμα».  Η νοσοκόμα συνέχισε να μιλά χαρούμενα, χωρίς να γνωρίζει την αντίδραση μου.  Τυλίγονταν την γάζα πάλι στη θέση της, βγήκε από το δωμάτιο.  Το επόμενο πρωί επέστρεψε να αλλάξει την γάζα πάλι.  Αυτή τη φορά γύρισα στο πλάϊ το κεφάλι μου και δεν κοίταξα.  Μου μιλούσε ευχάριστα ενώ έκανε τη δουλειά της.  Δεν απάντησα.  Ήμουν σε απελπισία.

                       

     Για αρκετά πρωινά, κάναμε αυτήν την ίδια ρουτίνα, εκείνη επαναφέροντας στη θέση του τον επίδεσμο, να μουρμουρίζει λόγια για να μου δώσει κουράγιο, εγώ, με γυρισμένο κεφάλι, μεριμένοντας το τέλος.  Μετά από μια εβδομάδα περίπου, σκέφτηκα ότι παρά τις πιθανότητες για το αντίθετο, ήμουν ακόμη εδώ.  Ίσως τελικά να μην πεθάνω από αυτήν την πληγή, αλλά να πρέπει να ζήσω με αυτή.  Αυτό δημιουργούσε τελείως διαφορετικές ανησυχίες και εμμονές.  Πώς θα ζούσα με αυτήν την μεγάλη τρύπα μπροστά μου; Ίσως μετά από πολλά χρόνια να γέμιζε και να γινόταν επίπεδη – μία ουλή δεκα-τέσσερις ίντσες μακριά και αρκετές ίντσες φαρδιά.  Μέχρι τότε όχι στενά τζήν ή μαγιό.  Θα μπορούσα να φορέσω ρούχα σε έξτρα-λάρτζ μέγεθος; Ή να γέμιζα την βαθιά τρύπα στην κοιλιά μου με βαμβάκι και να την έδενα ώστε να μην φαίνεται;

     Μετά από λίγες μέρες με τέτοιες σκέψεις, έγινε φανερό ότι αν ήταν να ζήσω με αυτή, θα έπρεπε να την δω. Έτσι εκείνη την ημέρα, όταν η νοσοκόμα τράβηξε τις γάζες, ανάγκασα τον εαυτό μου να κοιτάξει ξανά, περιμένοντας να δω την ολάνοικτη πληγή που ήταν δέκα μέρες πριν.  Αλλά δεν ήταν η ίδια.  Έκπληκτη, είδα ότι είχε αρχίσει να κλείνει στο βάθος και ήταν ολοφάνερα πιο στενή.  Και τότε κάτι καταπληκτικό άρχισε να συμβαίνει. Μέρα με την ημέρα, τραβούσε την γάζα κι εγώ παρακολουθούσα αυτή τη μεγάλη πληγή, που με τον αργό, υπομονετικό τρόπο όλων των φυσικών πραγμάτων, σιγά-σιγά έγινε μια ουλή σαν τρίχα ψιλή.  Κι εγώ, μια γιατρός, δεν είχα έλεγχο αυτής της διαδικασίας.  Ήταν ταπεινωτικό.  Είχα εν τούτοις μια θέση στην πρώτη σειρά στην διαδικασία της γιατρειάς.  Ήταν μόνον πολύ αργότερα που συνειδητοποίησα ότι κρατούσα την ίδια αυτή θέση στην πρώτη σειρά από τη στιγμή που μπήκα στην ιατρική σχολή.  Η δύναμη της ζωής της οποίας είχα γίνει μάρτυρας στον εαυτό μου ήταν δικαίωμα από την στιγμή της γέννησης όλων μας.

 

(Απόσπασμα από το βιβλίο της Rachel Naomi Remen, M.D., “Kitchen Table Wisdom”)

 

ΠΩΣ ΝΑ ΞΑΝΑ-ΜΕΓΑΛΩΣΕΤΕ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙ (Μέρος Β)

(Με την ανάρτηση αυτή ολοκληρώνεται το θέμα μας)

 

Πώς να Ξανα-Μεγαλώσετε το Εσωτερικό σας Παιδί

 

Ενώ καθόμουν σε εκείνον τον απομονωμένο πάγκο κοιτάζοντας το μπλε και κίτρινο φυλλάδιο, συνειδητοποίησα κάτι. Οι γονείς ή οι κηδεμόνες μας μπορεί να μην ικανοποίησαν όλες μας τις ανάγκες, αλλά εμείς μπορούμε. Η ιδέα είναι παράξενη, ακόμα και ξένη σε εμάς, αλλά μπορούμε να είμαστε εμείς οι δικοί μας γονείς. Όχι μόνον αυτό, αλλά στην πραγματικότητα μπορούμε να ξανα-μεγαλώσουμε τους εαυτούς μας αν αφιερώσουμε αρκετό χρόνο και προσπάθεια.

                            

Τα οφέλη;

 

·         Μεγαλύτερη ευτυχία και αισιοδοξία.

·         Βελτιωμένη δημιουργικότητα.

·         Περισσότερο υγιής νους, σώμα, και ψυχή.

·         Πιο δυνατές φιλίες και σχέσεις.

·         Ανάπτυξη ουσιαστικών ικανοτήτων: αποδοχή, συγχώρεση, ευαισθησία, συμπόνια, αγάπη για τον εαυτό μας.

Από αυτά που έχω ζήσει, έχω δει, και έχω ερευνήσει, τα παρακάτω βήματα θα σας βοηθήσουν να επανασυνδεθείτε και να ξανα-μεγαλώσετε το εσωτερικό σας παιδί.

                         

1.Να θέλετε και να είστε ανοικτοί στο να κάνετε αυτήν την σύνδεση.

 

Αν θρέφετε κάποιες αμφιβολίες, δισταγμό ή κυνισμό, αυτό θα κάνει πιο αργή την διαδικασία της γιατρειάς της ευαίσθητης αυτής παιδικής πλευράς του εαυτού σας.

 

2. Σκεφτείτε πώς είσαστε σαν παιδί.

 

Διαλογιστείτε σχετικά με το πώς αισθανόσαστε, τι σας άρεσε, τι δεν σας άρεσε, και ποια ήταν τα χόμπυ και αυτά που αγαπούσατε με πάθος. Αποκτήστε μια ξεκάθαρη εικόνα του ποιος είναι το εσωτερικό σας παιδί. Το να κοιτάξετε παλιές φωτογραφίες μπορεί να διεγείρει πολλές αναμνήσεις (και σύμφωνα με την εμπειρία μου αναδεύει πολύ συναίσθημα, έτσι ίσως θελήσετε να προετοιμαστείτε).

 

3. Ενθαρρύνετε τον παιδικό εαυτό σας να βγει και να «παίξει».

 

Για παράδειγμα, δοκιμάστε να κάνετε κάτι που σας άρεσε σαν παιδί (π.χ. να φυσάτε φουσκάλες, να κουνιέστε στις κούνιες, να τρώτε καραμέλες, να παίζετε με αυτοκινητάκια, να παίζετε με την μπάλα).

                       

4.Διαθέστε περισσότερο χρόνο στη ζωή σας

 

Να είστε χαζοχαρούμενοι. Κάντε κάτι άσκοπο και γελοίο, μόνο για την καθαρή διασκέδαση του. Ως «μεγάλοι» έχουμε αυτήν την παράλογη ανομολόγητη πεποίθηση ότι η ζωή πρέπει πάντα να είναι σοβαρή. Σχετικά με την ευθύνη και το καθήκον. Αυτό που σας γερνάει πιο γρήγορα δεν είναι το σώμα σας, αλλά η νοοτροπία σας.

 

5. Διερευνήστε τους λόγους που έχετε μείνει τόσο μακριά από το εσωτερικό σας παιδί.

 

Τι ήταν αυτό που συνέβη στα παιδικά ή εφηβικά σας χρόνια που σας απέκοψε από εκείνη την ευάλωτη, αθώα, και παιχνιδιάρικη πλευρά του εαυτού σας; Πώς οι γονείς ή οι κηδεμόνες σας σας συμπεριφέρονταν σαν παιδί; Φρόντιζαν τις συναισθηματικές, ψυχολογικές και/ή σωματικές σας ανάγκες; Βιώσατε οποιοδήποτε τραύμα; Πώς οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι συμπεριφορές και οι πεποιθήσεις σας αντανακλούν αυτό που βιώσατε ως παιδί; Προκειμένου να γνωρίσετε καλύτερα τον εαυτό σας και τους λόγους για τους οποίους καταλήξατε στο σημείο που βρίσκεστε, είναι σημαντικό να κάνετε αυτές τις δύσκολες ερωτήσεις και να αναζητήσετε σταθερές απαντήσεις.

                        

6. Κάντε βήματα για να εξασφαλίσετε μια ασφαλή, υποστηρικτική, και γεμάτη ζωή για τον εαυτό σας.

 

Προκειμένου να ξανα-μεγαλώσετε αληθινά τον εαυτό σας, πρέπει να αναπτύξετε αγάπη για τον εαυτό σας. Πρέπει να είστε σε θέση να δείτε ότι είστε από τη φύση σας πολύτιμοι, αξιαγάπητοι και άξιοι, και να κάνετε βήματα για να το επιβεβαιώσετε στη ζωή σας. Αυτά τα βήματα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν καθημερινές δηλώσεις, π.χ. «Είμαι άξιος. Τιμώ το εσωτερικό μου παιδί. Είμαι ασφαλής και με αγαπούν. Έχω ελευθερία και ευτυχία». Άλλα βήματα θα μπορούσαν να είναι η αλλαγή των αρνητικών συνηθειών και νοοτροπιών, η αντικατάστασή τους με νέες, η γιατρειά και η ανταμοιβή του εαυτού σας, καθώς και το να αναπτύξετε συνειδητή προσοχή και επίγνωση των θεμελιωδών συναισθηματικών, ψυχολογικών και σωματικών αναγκών σας.

Παρόλο που μπορεί να έχουμε υποφέρει από κακοτυχίες ως παιδιά, δεν είναι ποτέ αργά για να ξαναζήσουμε την παιδική μας ηλικία και να επανασυνδεθούμε σε αυτή την παιδική πλευρά του εαυτού μας. Όταν αναλαμβάνουμε την ευθύνη για την ευτυχία μας στη ζωή, έχουμε τη δύναμη να γιατρέψουμε τους εαυτούς μας και να δημιουργήσουμε μεγαλύτερη ολότητα. Αυτό το δώρο δεν μπορεί κανείς ποτέ να μας το στερήσει.

 

Της Aletheia Luna

Η Aletheia Luna είναι πνευματική συγγραφέας και το έργο της έχει αλλάξει τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων παγκοσμίως. Ως παιδί, η Aletheia Luna ανατράφηκε σε μια φονταμενταλιστική χριστιανική εκκλησία. Αλλά μετά από κατάθλιψη, απομόνωση και άγχος ως αποτέλεσμα των επικίνδυνων λατρευτικών τους διδασκαλιών, γνώρισε πνευματική αφύπνιση στην ηλικία των 19. Από την στιγμή που έφυγε και μάζεψε τα κομμάτια της ζωής της, η Luna αφιερώθηκε στην εσωτερική γιατρειά και μια διαδικασία που ονομάζει soulwork (= δουλειά με την ψυχή). Ως μύστης, πνευματική μέντορας και ψυχοθεραπεύτρια, αποστολή της είναι να βοηθήσει τους άλλους να συνειδητοποιήσουν την παγίδα στην οποία έχουν πέσει και να βρουν χαρά, δύναμη, και απελευθέρωση σε κάθε περίσταση.

ΠΩΣ ΝΑ ΞΑΝΑ-ΜΕΓΑΛΩΣΕΤΕ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙ (Μέρος Α)

 (Το θέμα αυτό ολοκληρώνεται σε δύο αναρτήσεις)

 

Στάθηκα κοιτάζοντας το τσαλακωμένο, παλιό από τον αέρα φυλλάδιο στον πίνακα ανακοινώσεων. Κάτι με είχε σταματήσει εκείνη τη στιγμή, κάτι με ώθησε να σκεφτώ αυτά τα λόγια, μασώντας τα αργά στο μυαλό μου.

                          

«Δεν είναι ποτέ αργά για να έχεις μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία ...»

Κάθισα, κοιτάζοντας από απόσταση από τον μοναχικό μου πάγκο τις για μωρά ζωγραφισμένες μπλε και κίτρινες λέξεις, τις κλισέ συσχετίσεις της δύναμης των λουλουδιών, των ομαδικών αγκαλιασμάτων και των νεράιδων που βομβάρδιζαν τις σκέψεις μου. Σίγουρα, οι έννοιες που σχετίζονται με τη γιατρειά του εσωτερικού σας παιδιού δεν είναι πάντοτε σε όλους ελκυστικές, αλλά εκείνη την στιγμή ένιωσα ενστικτωδώς ότι υπήρχε κάποια βαθύτερη αλήθεια και αξία εκεί, κάτι θεραπευτικά δυνατό.

Και έτσι ξεκίνησα την αναζήτηση μου να δώσω άλλη μία εμπειρία της παιδικής ανάπτυξης στον εαυτό μου, το ταξίδι μου να επανασυνδεθώ με αυτό το χαμένο και μοναχικό εσωτερικό παιδί. Αν ενδιαφέρεστε να δημιουργήσετε περισσότερη ολότητα και ευτυχία στη ζωή σας, συνεχίστε να διαβάζετε αυτό που ανακάλυψα.

                              

Πώς Ήταν η Παιδική σας Ηλικία;

 

Είναι μια αρκετά απλή ερώτηση και μια για την οποία έχουμε μια μοναδική απάντηση. Ενώ μερικοί από εμάς μεγάλωσαν με υποστήριξη, με αγάπη και με ανοικτά μυαλά, άλλοι από εμάς βίωσαν την παραμέληση σε διάφορους βαθμούς. Εάν είχατε μια θαυμάσια παιδική ηλικία, οι πιθανότητες είναι ότι είστε αρκετά κοντά και συνδέεστε με εκείνο το δημιουργικό, παιδικό κομμάτι της προσωπικότητας σας ως ενήλικος. Εάν, ωστόσο, θεωρείτε την παιδική σας ηλικία ως ελλιπή ή ανεπαρκή με κάποιο τρόπο, πιθανότατα έχετε βιώσει οποιοδήποτε συνδυασμό των ακόλουθων τύπων παραμέλησης:

 

1.Συναισθηματική

Οι γονείς / κηδεμόνες σας δεν έδειξαν ενδιαφέρον για τις συναισθηματικές σας ανάγκες για αγάπη, υποστήριξη, προστασία ή / και καθοδήγηση. Είτε δεν έδωσαν προσοχή σε εσάς, ή καταδίκαζαν τη συναισθηματική έκφραση αυτής της ανάγκης από εσάς. Το πιθανό αποτέλεσμα αυτού ήταν ότι:     

Αναπτύξατε χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτό-αξία για τον εαυτό σας.     

Αρχίσατε να αγνοείτε τις συναισθηματικές σας ανάγκες.     

Μάθατε να αποφεύγετε,  να καταπιέζετε ή να κρύβεστε από τα συναισθήματά σας, καθώς αυτά συνδέονταν με τα συναισθήματα της παραμέλησης από την παιδική σας ηλικία.     

Αναπτύξατε ψυχολογικές ή σωματικές ασθένειες που συνδέονται με την ανικανότητά σας να ακούτε, να αποδέχεστε και να διαχειρίζεστε τα συναισθήματά σας με υγιείς τρόπους.

                       

2.Ψυχολογική

Αυτό το είδος παραμέλησης εκδηλώθηκε στην παιδική ηλικία από τους γονείς / κηδεμόνες σας που δεν κατάφεραν να ακούσουν, να αγκαλιάσουν και να φροντίσουν το άτομο που ήσασταν. Καθώς μεγαλώνατε, πιθανότατα αναπτύξατε κάποια από αυτά τα συμπτώματα:

     Αναπτύξατε προβλήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης λόγω μορφών κακοποίησης, όπως γελοιοποίηση, υποβάθμιση, υπερβολικά μεγάλες προσδοκίες, παραμέληση, απόρριψη ή επαναλαμβανόμενης τιμωρίας.
    

     Αναπτύξατε ένα βαθιά εδραιωμένο θυμό, τόσο από το ανεπίλυτο τραύμα της παιδικής ηλικίας όσο και από την αδυναμία να αγαπήσετε τον εαυτό σας.

     Αναπτύξατε εξαρτήσεις και νευρώσεις για να δημιουργήσετε μια ψευδή αίσθηση άνεσης και ασφάλειας στη ζωή σας.
    

     Αναπτύξατε ψυχολογικές ή / και σωματικές ασθένειες.

     Έχετε προβλήματα να κρατήσετε υγιείς και γεμάτο σεβασμό σχέσεις.

                         

3.Σωματική

 

Σε ένα βασικό και θεμελιώδες επίπεδο, η σωματική ασφάλεια και η διατροφική φροντίδα είναι ένα από τα πιο εγγενή στοιχεία μιας γεμάτης αγάπη σχέσης. Το βλέπουμε αυτό στη φύση, με τις μητέρες και τους πατέρες να ταϊζουν νεογέννητα πουλάκια, κουταβάκια και μικρά αιλουροειδή με τροφή, στέγη και προστασία. Ωστόσο, όταν αυτό λείπει, μπορούν να αναπτυχθούν τα ακόλουθα προβλήματα:     

     Χαμηλή αυτό-αξία που έχει ως αποτέλεσμα τη σωματική παραμέληση / κακοποίηση του εαυτού, π.χ. διατροφικές διαταραχές (ανορεξία, παχυσαρκία), διατήρηση μιας ανθυγιεινής διατροφής, αυτοτραυματισμό.

     Έντονες συμπεριφορές προς αναζήτηση της ασφάλειας (ψυχολογικά συμπλέγματα όπως το OCD) ή ακραία επικίνδυνες συμπεριφορές (π.χ. σεξ χωρίς προφυλάξεις, επικίνδυνες και επιθετικές συμπεριφορές, όπως επικίνδυνη οδήγηση κλπ.),     

     Εξάρτηση από ναρκωτικά, αλκοόλ, βία, φαγητό κ.λπ.

     Σεξουαλική δυσλειτουργία ή χωρίς αναστολές σεξουαλικότητα (συχνά λόγω σεξουαλικής κακοποίησης).

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ενώ κάποια - ή και πολλά - από τα προβλήματά μας προέρχονται από την παραμέληση κατά την διάρκεια της παιδικής ηλικίας, το να κρατάμε κακία, να ρίχνουμε ευθύνες στους άλλους και να κρίνουμε τον εαυτό μας δεν μας βγάζουν πουθενά. Οι άνθρωποι είναι θύματα των θυμάτων, πράγμα που σημαίνει ότι ο λόγος για τον οποίο οι γονείς / κηδεμόνες μας συμπεριφέρθηκαν με τον τρόπο που το έκαναν ήταν πιθανότατα εξαιτίας του ότι οι ίδιοι μεγάλωσαν μαραμελημμένοι από τους γονείς τους και οι γονείς τους ήταν αυτοί που ήταν για τους ίδιους λόγους - και ούτω καθεξής.

Ο πραγματικός ένοχος εδώ είναι η έλλειψη της επίγνωσης του εαυτού μας και των πράξεων μας.

 

Της Aletheia Luna

Η Aletheia Luna είναι πνευματική συγγραφέας και το έργο της έχει αλλάξει τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων παγκοσμίως. Ως παιδί, η Aletheia Luna ανατράφηκε σε μια φονταμενταλιστική χριστιανική εκκλησία. Αλλά μετά από κατάθλιψη, απομόνωση και άγχος ως αποτέλεσμα των επικίνδυνων λατρευτικών τους διδασκαλιών, γνώρισε πνευματική αφύπνιση στην ηλικία των 19. Από την στιγμή που έφυγε και μάζεψε τα κομμάτια της ζωής της, η Luna αφιερώθηκε στην εσωτερική γιατρειά και μια διαδικασία που ονομάζει soulwork (= δουλειά με την ψυχή). Ως μύστης, πνευματική μέντορας και ψυχοθεραπεύτρια, αποστολή της είναι να βοηθήσει τους άλλους να συνειδητοποιήσουν την παγίδα στην οποία έχουν πέσει και να βρουν χαρά, δύναμη, και απελευθέρωση σε κάθε περίσταση.

Η ΒΟΥΛΗΣΗ ΓΙΑ ΖΩΗ

Μπορούμε να επιλέξουμε να ζήσουμε; Κι αν ναι, επιλέγουμε την επιβίωση με τον ίδιο τρόπο που επιλέγουμε μια αλλαξιά ρούχα ή ένα αυτοκίνητο; Πολλοί άνθρωποι έχουν καταλήξει στο να πιστέψουν ότι έτσι συμβαίνει. Παρ’ όλα αυτά τα δεδομένα δείχνουν ότι η επιβίωση μπορεί να μην επιλέγεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που επιλέγουμε ένα απόκτημα. Η ζωή δεν είναι απόκτημα.  Εκείνοι πού θέλουν πάρα πολύ να ζήσουν κάποιες φορές μπορεί να πεθαίνουν και άλλοι, για τους οποίους η ζωή έχει λίγη γοητεία, συχνά συνεχίζουν.  Πόσο παράξενο είναι ότι πολλοί από εμάς έχουν μια εσωτερική εμπειρία ότι υπάρχει κάποια διάσταση προσωπικής επιλογής που συνδέεται με την επιβίωση!

                       

     Στα χρόνια αυτά που παρατηρώ την επιβίωση, έχω έρθει να αναρωτιέμαι αν δεν υπάρχει μια θέληση στην οποία έχουμε πρόσβαση στα όνειρα και τις φανταστικές εικόνες η οποία είναι μέρος κάποιας βασικής κωδικοποίησης στο κέντρο της προσωπικής μας ζωής. Εδώ στο βαθύ αυτό ασυνείδητο επίπεδο βρίσκεται η προσπάθεια να παραμείνουμε ενσαρκωμένοι για σκοπούς άγνωστους στο συνειδητό νου, ένα είδος δέσμευσης της προσωπικής μας δύναμης ζωής προς το συγκεκριμένο και το συμπαγές. Ίσως κρυμμένη στην παρούσα συζήτηση για την προσωπική επιλογή και την τελική επιβίωση είναι μια παλαιότερη, πιο μυστηριώδης έννοια που ονομάζεται βούληση να ζήσουμε.

     Αν έτσι συμβαίνει, πολλοί παράγοντες στο ασυνείδητο επίπεδο των πραγμάτων μπορεί να επηρεάζουν αυτή τη βούληση, την δύναμη της, την συνοχή της, και την επιμονή της. Οι πιο βαθιές και πιο ασυνείδητες πεποιθήσεις μας σχετικά με την ουσιαστική μας φύση, το πόσο άξιοι είμαστε για να ζήσουμε, μπορεί να λειτουργούν εδώ.  Μερικές φορές μια συστροφή στην βούληση για ζωή γίνεται εντελώς ξεκάθαρη μόνον όταν κάποιος αντιμετωπίσει την δυσκολία μιας σημαντικής ασθένειας.

     Ο Μαξ ήταν το είδος του ανθρώπου που έζησε στα άκρα, καπνίζοντας, πίνοντας, εμπλεκόμενος σε καυγάδες, οδηγώντας γρήγορα αυτοκίνητα.  Ήταν εκεί όπου βρίσκονταν το άκρον.  Στα εξήντα-τρία, είχε παντρευτεί τέσσερις φορές και είχε φτιάξει και χάσει δύο περιουσίες.  Στο παρόν ήταν ένας επιτυχημένος κτηνοτρόφος. Ήταν καθισμένος στο γραφείο μου, με το βαρύ καπέλο του και τις παλιές μπότες, τόσο άβολα και ανήσυχα, όσο κι ένας από τους αγαπημένους του ταύρους πρωταθλητές που είχε χαρακτηριστεί ως πολύ μικρός. Σε απάντηση στην ερωτήσεις μου σχετικά με το παρελθόν του, μου είπε ότι είχε μεγαλώσει σε ένα αγρόκτημα στα Μεσοδυτικά. Ο πατέρας του είχε υπάρξει cow boy, η μητέρα του η μοναχοκόρη του τραπεζίτη της πόλης.  Ήταν πολύ κοντά στην μητέρα του.  Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ένα ανθεκτικό και ατρόμητο παιδί, είχε υπάρξει κοντά στον πατέρα του.  Ο πατέρας τους τους αγαπούσε, είπε, και αποτράβηξε το βλέμμα του.

                       

     Τον κοίταξα να κάθεται εκεί, μεγάλος και ικανός και δείχνοντας απερίσκεπτος. Τα χέρια του, ξεκουράζονταν πάνω στα ντυμένα με τζην γόνατα του, ήταν σημαδεμένα από μια ζωή εξωτερικής εργασίας. Ήταν τα χέρια ενός άντρα. Γιατί λοιπόν είχα αυτή την αίσθηση της προστατευτικότητας, αυτή τη φευγαλέα αίσθηση ότι ήταν ένα αδύναμο μικρό αγόρι; Ακολουθώντας αυτό το ένστικτο, τον ρώτησα τι γνώριζε σχετικά με την γέννηση του και τα πρώτα παιδικά του χρόνια.  Μου είπε ότι είχε γεννηθεί πρόωρα.  Για τα πρώτα δύο ή τρία χρόνια της ζωής του ήταν ευαίσθητος στις ασθένειες και είχε απορροφήσει πολλή από την προσοχή, την ανησυχία, και τον χρόνο της μητέρας του.  Η αγανάκτηση του πατέρα του είχε μαζευτεί μέχρι που σε έναν βίαιο τσακωμό με τη μητέρα του της είχε πει, «Αν αυτό το κωλόπαιδο ήταν ένα από τα ζώα, θα το είχα αφήσει έξω να πεθάνει από την πείνα». Τον ρώτησα αν αυτό το είχε ακούσει κατά λάθος ή κάποιος του το είχε πει. Δεν μπορούσε να θυμηθεί, είπε,  αλλά το γνώριζε από πάντα και ήξερε πέρα από κάθε αμφιβολία ότι είχε συμβεί.

     Η δυσαρέσκεια του πατέρα του προς αυτόν είχε παραμείνει χωρίς καμία αλλαγή ακόμα και μετά που είχε μεγαλώσει και είχε γίνει σωματικά σκληρός.  «Δεν ήταν άνθρωπος που συγχωρούσε», είπε. Μερικές φορές ο πατέρας του δεν του μιλούσε ούτε αναγνώριζε την παρουσία του επί εβδομάδες, και συμπεριφέρονταν σαν αυτός να μην ήταν καν εκεί.  Ποτέ δεν ήξερε γιατί.  Δεν είχε ζήσει μια εύκολη παιδική ηλικία και στα δεκαπέντε ο Μαξ έφυγε από το σπίτι.

     Ενοχλημένος από τις ερωτήσεις μου, με ρώτησε γιατί όλα αυτά ήταν σημαντικά. Κτυπούσε νευρικά το πόδι του και τα μάτια του ήταν ανήσυχα.  Με τα χέρια του κτυπούσε τις τσέπες του αφηρημένα.  Αναρωτήθηκα αν επιθυμούσε να καπνίσει. Του είπα ότι η στάση των ανθρώπων προς των εαυτό τους μερικές φορές το έκανε πιο εύκολο ή πιο δύσκολο να ανακτήσουν την υγεία τους και γι’ αυτό ήταν καλό να καταλάβουμε όσο περισσότερα μπορούσαμε.

     Τότε άρχισε να μιλάει σχετικά με τις αυτό-καταστροφικές του τάσεις. Μου είπε ότι είχε «κυνηγήσει τον θάνατο» για όσο μπορούσε να θυμηθεί, και περιέγραψε χρόνια σκληρής ζωής και πολλούς τραυματισμούς.  Ακόμα και σαν παιδί είχε μια τάση στα ατυχήματα και αυτό είχε τραβήξει ακόμη περισσότερο την προσοχή της μητέρας του προς αυτόν και έτρεφε την αγανάκτηση του πατέρα του.  Δεν καταλάβαινε γιατί συνέβαινε αυτό και ήταν αθλητικός και καλά συντονισμένος.  «Πάντα ένιωθα σαν να μην μετρούσα, ότι δεν ήμουν καλός». Οι πολλές επιτυχίες του, στις επιχειρήσεις ή τα αθλήματα ή με τις γυναίκες, δεν είχαν κατευνάσει αυτά τα συναισθήματα αλλά μόνον τα κάλυπταν. «Χες τα όλα», είπε θλιμμένα. «Ίσως», είπα, «ήταν δύσκολο να νιώθεις εν τάξει επειδή δεν μπόρεσες ποτέ να είσαι σίγουρος τι ήταν αυτό που χρειαζόσουν να κάνεις για να είσαι εν τάξει». Με κοίταξε, προβληματισμένος. «Αν υποτίθεται ότι έπρεπε να ζήσεις για να ευχαριστήσεις την μητέρα σου, ή να πεθάνεις για να ευχαριστήσεις στον πατέρα σου», είπα. 

                        

     Η παρατήρηση μου τον σοκάρισε.  Συχνά είχε αναρωτηθεί αν είχε ζήσει απρόσεκτα με σκοπό να κερδίσει την επιδοκιμασία του πατέρα του ή για να αποδείξει στον εαυτό του ότι ήταν σκληρός.  Αυτό του θύμισε και κάτι άλλο. «Από τη στιγμή που γεννήθηκα, ήμουν ένα αληθινό αγκάθι γι’ αυτόν απλά και μόνον επειδή ήμουν εκεί.  Τίποτα από αυτά που έκανα δεν μπόρεσε να το αλλάξει αυτό.  Σε καμία περίπτωση δεν με ήθελε».

     Του υπενθύμισα ότι παρά το πόσο κοντά με το θάνατο είχε έλθει επανειλημμένα, τα σπασμένα κόκκαλα, τα ατυχήματα, τα ρίσκα που έπαιρνε σχεδόν καθημερινά, ήταν ακόμη εδώ. Τον ρώτησα τι νόμιζε ότι τον είχε κάνει να τα βγάλει πέρα. «Η τύχη», είπε γρήγορα. Του έριξα ένα σκεπτικό βλέμμα. Κανείς δεν ήταν τόσο τυχερός.  Κάθισε για λίγο με τις σκέψεις του.  Μετά με μια αβέβαιη φωνή που σχεδόν δεν μπορούσε να ακουστεί, μου είπε ότι αυτός ο ίδιος πάντα ήθελε να ζήσει.  Με δυσκολία μπορούσα να τον ακούσω. «Μπορείς να το πεις αυτό λίγο πιο δυνατά;» Κοίταξε το χαλάκι ανάμεσα στις μπότες του. Χωρίς να μπορεί να μιλήσει, απλά έγνεψε. Σχεδόν ψιθυριστά είπε, «Ντρέπομαι».

     Η καρδιά μου πήγε σ’ αυτόν. Με τρεμάμενη φωνή είπε, «Κάτι μέσα μου θέλει να ζήσει». Τα μάτια του ήταν ακόμη καρφωμένα στο χαλάκι. «Πες το, Μαξ», σκέφτηκα.  «Πες το μέχρι να γίνει αληθινό». Αναρωτήθηκα αν τολμούσα να τον πιέσω λίγο περισσότερο.  «Νομίζεις ότι μπορείς να με κοιτάζεις και να μου το πεις αυτό;» Τον ρώτησα. Μπορούσα να αισθανθώ τον πόλεμο που γίνονταν μέσα του.  Το είχα παρακάνει; Δεν είχε ποτέ αντιμετωπίσει τον πατέρα του. Το πιο πιθανόν, το να πει ένα τόσο απλό πράγμα δυνατά ήταν ενάντια σε μια στάση που είχε κρατήσει ολόκληρη ζωή.  Ίσως δεν ήταν σε θέση να ελευθερώσει τον εαυτό του ακόμα και τόσο λίγο. Με μια προσπάθεια σήκωσε τα μάτια του, η φωνή του ακόμη κομμένη, αλλά όχι πια αδύνατον να ακουστεί.  «Θέλω να ζήσω», είπε ξεκάθαρα. Κοιτάξαμε ο έναν τον άλλον για λίγες στιγμές αλλά δεν κατέβασε τα μάτια. Του χαμογέλασα. «Κι εγώ θέλω να ζήσεις», του είπα.                                       

      Ένας τρόπος να δούμε την ιστορία του Μαξ θα ήταν να θεωρήσουμε ότι η παλιά διαφωνία μεταξύ των γονιών του είχε συνεχιστεί στον ασυνείδητο νου του. Μπερδεμένος και πιασμένος μεταξύ στην αφοσίωση της μητέρας του στη ζωή του και την επιθυμία του πατέρα του να εξαφανιστεί, είχε ζήσει καβάλα στον φράκτη μεταξύ ζωής και θανάτου όλα αυτά τα χρόνια.  Παρ’ όλα αυτά, αν και ήταν κρυμμένο, ο ίδιος είχε κρατήσει την τελική του ψήφο.  Ίσως η ένταση του εσωτερικού διαλόγου το είχε κάνει απαραίτητο γι’ αυτόν να διαβεβαιώνει τον εαυτό του για την δική του επιλογή φτάνοντας στα άκρα και ρίχνοντας την ψήφο του ξανά και ξανά.  Κάθε φορά που είχε επιβιώσει μπόρεσε να νιώσει για ακόμη μια φορά την δική του επιθυμία να ζήσει.  Όταν ο ασυνείδητος πόλεμος είναι τόσο έντονος, ίσως να πρέπει να ξανακάνεις την επιλογή συχνά μέσω ατυχημάτων και επικίνδυνης ζωής, απλά για να είσαι σίγουρος.

       Ο καρκίνος ήταν μόνο η τελευταία σε μια μακρά σειρά κρίσεων η οποία έβαζε το ερώτημα της ζωής του σε δοκιμασία.  Ήταν ο λόγος που αυτός ήταν εδώ. Αλλά τώρα που είχε καρκίνο θα ήταν απαραίτητο να επιλέξει μια κι έξω. Η επιβίωση από μια ασθένεια που απειλεί τη ζωή μπορεί να απαιτήσει μια τέτοια συνεκτικότητα μεταξύ συνειδητής και ασυνείδητης επιλογής.

     Ο Μαξ είχε μεταστατικό καρκίνο του εντέρου. Οι ειδικοί του είχαν δώσει αποθαρρυντικές στατιστικές και πρόσφεραν μόνον μια προσεγμένη πρόγνωση.  Αλλά η εμειρογνωμοσύνη δεν είναι ικανότητα να βλέπεις το μέλλον. Σαν ειδικοί, έχουμε να κάνουμε μόνον με πιθανότητες και όχι συγκεκριμένο αποτέλεσμα.  Όπως και οι περισσότεροι που κάνουν μια τέτοια δουλειά, έχω δει ότι η πρόγνωση μπορεί να μην είναι η πραγματικότητα όπως και ο χάρτης δεν είναι η περιοχή ή το σχέδιο το κτίριο.

                                           

     Ο Μαξ έζησε οκτώ χρόνια μετά από αυτήν την πρώτη συνάντηση.  Δουλέψαμε μαζί για λίγα χρόνια διερευνώντας την πόρτα που είχε ανοίξει στην πρώτη αυτή συνεδρία και κατέληξα να νιώθω μια βαθιά στοργή για αυτόν τον σκληρό, παράξενο, και πολύ ευγενικό άνθρωπο.  Σιγά-σιγά μπόρεσε να καταλάβει και να συγχωρήσει και τους δύο γονείς του και να εκτιμήσει και να ενδιαφέρεται για τον εαυτό του.  Τα τραύματα και τα ατυχήματα σταμάτησαν.  Μέσα στους λίγους πρώτους μήνες συχνά αστειεύονταν σχετικά με την στιγμή που έριξα την ψήφο μου με αυτόν.  «Τον κέρδισα τον μπάσταρδο μια για πάντα», κρυφογελούσε.

     Όταν του είπα ότι ήθελα να ζήσει, μιλούσα σαν ένας άνθρωπος για τον οποίο η ζωή του ήταν σημαντική και όχι σαν κάποιος πού γνώριζε ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα.  Κάτω από την εμπειρογνωμοσύνη του κάθε γιατρός αισθάνεται έτσι σχετικά με κάθε ασθενή,  άσχετα με τις πιθανότητες.  Είναι το κίνητρο πίσω από όλη αυτήν την εκπαίδευση, όλη αυτήν την προσπάθεια, η βάση όλης αυτής της δέσμευσης.  Απλά σκέπτομαι ότι κάποιες φορές είναι σημαντικό να λέμε αυτά τα πράγματα φωναχτά.

 

(Απόσπασμα από το βιβλίο της Rachel Naomi Remen, M.D., “Kitchen Table Wisdom”)

   

ΑΝΘΗ ΤΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΙΑΣ

      Πολλά χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια μιας βόλτας για ψώνια, βρέθηκα μέσα  σε ένα κατάστημα που εξειδικεύεται στην Γιαπωνέζικα έπιπλα, βοηθώντας έναν φίλο ο οποίος επίπλωνε το σπίτι του.  Γρήγορα έγινε αντικείμενο της εξυπηρέτησης της μοναδικής πωλήτριας, μιας μικροκαμωμένης γυναίκας ντυμένης με ένα κιμονό η οποία τον είχε αρπάξει από το μπράτσο και άρχισε μια συζήτηση σχετικά με Γιαπωνέζικους πίνακες ζωγραφικής με δυνατή και έντονη φωνή.  Το κεφάλι της μετά δυσκολίας έφτανε μέχρι τον ώμο του, αλλά, παρά το μέγεθος της, ο τρόπος της με έκανε να νιώσω άβολα και γλίστρησα προς την πόρτα, παραφυλώντας πίσω από ράφια και μπουφέδες, περιμένοντας μέχρι να τελειώσει τις αγορές του.  Νόμιζα ότι είχα καταφέρει να μείνω κρυμμένη μέχρι, που χωρίς προειδοποίηση, η γυναίκα γύρισε και ήρθε προς το μέρος μου. Τότε είδα ότι ήταν πολύ μεγάλη σε ηλικία, πιθανόν ακόμη και κουφή, και ίσως αυτό εξηγούσε τη δυνατή φωνή της.  Με έπιασε από το μπράτσο και άρχισε να με τραβάει μέσα από την έκθεση, ενθαρρύνοντας με με μικρούς θορύβους και επαναλαμβάνοντας «Έλα. Έλα». Προσπάθησα να της ξεφύγω αλλά για κάποιαν τόσο μικροσκοπική και εύθραυστη το κράτημα της ήταν δυνατό.  Έτσι ακολούθησα, ακολουθούμενη από τον φίλο μου, ο οποίος διασκέδαζε ολοφάνερα από τον αγώνα μου.

                               

Μάς πήρε μέσα στην αίθουσα στο πίσω μέρος του καταστήματος, που ήταν άδεια εκτός από τέσσερα ρολά, ένα σε κάθε τοίχο, που αντιπροσώπευαν τις εποχές. Αντίθετα με τους πίνακες μέσα στην αίθουσα της έκθεσης, αυτά είχαν την ποιότητα μουσειακών εκθεμάτων. Σε ένα από αυτά, ένα παλιό και γυριστό κλαδί ήταν ανθισμένο με εκατοντάδες μικρά ροζ άνθη.  Το κλαδί και τα άνθη ήταν καλυμμένα με χιόνι.  Ήταν εκπληκτικό.

     Δείχνοντας μου αυτό, μου είπε, «Βλέπεις, βλέπεις; Φεβρουάριος! Έρχονται τα άνθη της δαμασκηνιάς!» Με τον παράξενο έντονο τρόπο της μου είπε ότι η δαμασκηνιά υπέφερε επειδή ήταν η πρώτη, άνθιζε νωρίς, μέσα στον Φεβρουάριο, συχνά ενώ ακόμη ήταν χειμώνας, στον σκληρό και κρύο καιρό.  Άγγιξε το χιόνι πάνω στο κλαδί με το μικρό γεμάτο αρθρίτιδα χέρι της, κουνώντας το κεφάλι της. Κοιτάζοντας έντονα το πρόσωπο μου και κουνώντας ελαφρά το μπράτσο μου, είπε, «Άνθη της δαμασκηνιάς, το ξεκίνημα. Όπως η Γιαπωνέζα γυναίκα, το άνθος της δαμασκηνιάς ευγενικό, ευαίσθητο, μαλακό… και επιβιώνει».

     Έμεινα προβληματισμένη για πολύ μετά από αυτό.  Σαν γιατρός, νόμιζα ότι γνώριζα περί επιβίωσης, επειδή στην τελική ήμουν μέσα στον κλάδο της επιβίωσης.  Είχα μάθει ότι η επιβίωση είναι θέμα εξειδίκευσης, δεξιότητας και δράσης, ικανότητας και γνώσης.  Αυτό που μου είπε δεν είχε νόημα για μένα. 

                           

          Αυτό με μπέρδευε και για άλλους λόγους.  Όπως και τα άνθη της δαμασκηνιάς, κι εγώ είχα έρθει νωρίς.  Η μητέρα μου είχε υποφέρει από τοξαιμία, και είχα γεννηθεί με επείγουσα καισαρική τομή πολύ κάτω από το κανονικό βάρος.  Τον Φεβρουάριο του 1938, δεν ήταν αναμενόμενο ότι θα ζούσα.  Καθ’ όλη τη διάρκεια της παιδικής μου ηλικίας μου έλεγαν ότι είχα επιζήσει χάρη στην εφεύρεση της θερμοκοιτίδας. Για πολλά χρόνια αισθανόμουν ευγνώμων για την τεχνολογία αυτή, αφού εξαρτιόταν η ζωή μου από αυτή για να ζήσω. Τώρα σαν νέα παιδίατρος, εργαζόμουν σε μια μονάδα εντατικής φροντίδας για πρόωρα χρησιμοποιώντας πολύ πιο δυνατή τεχνολογία για να κρατάω άλλα μωρά στη ζωή. Αλλά αυτό που μου είχε πει η ηλικιωμένη γυναίκα με έκανε να αναρωτηθώ.  Ίσως η επιβίωση δεν ήταν μόνο θέμα της επιδέξιας χρήσης μιας αναπτυγμένης τεχνολογίας, ίσως υπήρχε κάτι εγγενές, κάποια δύναμη μέσα στα μικροσκοπικά εκείνα ροζ νεογέννητα, που κατέστησε ικανούς κι εκείνα και εμένα να επιζήσουμε.  Αυτό δεν το είχα σκεφτεί ποτέ πριν.

     Μου θύμισε κάτι που είχε συμβεί μια ανοιξιάτικη ημέρα όταν ήμουν δεκατεσσάρων.  Ενώ ανέβαινα την Πέμπτη Λεωφόρο στη Νέα Υόρκη, έμεινα έκπληκτη να παρατηρώ δύο μικροσκοπικές λεπίδες χόρτου που είχαν φυτρώσει ανάμεσα στις πλάκες του πεζοδρομίου.  Πράσινα και εύθραυστα, με κάποιο τρόπο είχαν ξεφυτρώσει μέσα από το τσιμέντο.  Παρά το πλήθος που έπεφτε πάνω μου, σταμάτησα και τα κοίταξα με δυσπιστία.  Η εικόνα αυτή έμεινε μαζί μου για πολύ καιρό, πιθανά επειδή μου φάνηκε θαυμαστή.  Την εποχή εκείνη, η άποψη μου για την δύναμη ήταν πολύ διαφορετική.  Καταλάβαινα την δύναμη της γνώσης, του πλούτου, της κυβέρνησης, και του νόμου.  Δεν είχα εμπειρία ακόμη με αυτό το άλλο είδος δύναμης.

                        

     Τα ατυχήματα και οι φυσικές καταστροφές γίνονται συχνά η αιτία να νιώσουν οι άνθρωποι ότι η ζωή είναι εύθραυστη.  Σύμφωνα με την εμπειρία μου, η ζωή μπορεί να αλλάξει απότομα και να τελειώσει χωρίς προειδοποίηση, αλλά η ζωή δεν είναι εύθραυστη.  Υπάρχει διαφορά μεταξύ της μη μονιμότητας και της εύκολης θραύσης.  Ακόμη και στο σωματικό επίπεδο, το σώμα είναι ένα περίπλοκο σχέδιο ελέγχων και ισορροπιών, κομψών στρατηγικών επιβίωσης πάνω σε στρατηγικές επιβίωσης, ισορροπίες και επανισορροπίες. Οποιοσδήποτε έχει γίνει μάρτυρας της ανάρρωσης από τέτοιες τεράστιες παρεμβατικές επεμβάσεις όπως η μεταμόσχευση μυελού των οστών ή η εγχείρηση ανοικτής καρδιάς φεύγει με μια αίσθηση βαθύ σεβασμού, αν όχι δέους, για την ικανότητα του σώματος να επιβιώνει.  Αυτό ισχύει στην μεγάλη ηλικία καθώς και στην νεανική.  Υπάρχει μια ανθεκτικότητα υπέρ της ζωής η οποία είναι παρούσα σε ενδοκυτταρικό επίπεδο χωρίς την οποία ακόμα και οι πιο εξελιγμένες ιατρικές επεμβάσεις δεν θα πετύχαιναν.  Η προσπάθεια για ζωή είναι δυνατή ακόμη και στα πιο μικροσκοπικά ανθρώπινα όντα.  Θυμάμαι σαν φοιτήτρια της ιατρικής να βλέπω έναν από τους δασκάλους μου να βάζει το δάκτυλο του μέσα στο στόμα ενός νεογέννητου και,  μόλις το μωρό αρπάζονταν, να το σηκώνει απαλά λίγο από το κρεβάτι με τη δύναμη του πιπιλίσματος του. 

     Η αντοχή αυτή προς τη ζωή παραμένει σε όλους μας, αμείωτη, μέχρι τη στιγμή του θανάτου μας.

 

(Απόσπασμα από το βιβλίο της Rachel Naomi Remen, M.D., “Kitchen Table Wisdom”)